Flair Column: Rouw en rituelen

Wanneer je met de dood te maken krijgt, dan heb je al vrij vlot in de gaten dat hier een heleboel rituelen bij horen die in de loop der jaren zijn ontstaan. Rituelen vanuit gelovig oogpunt, maar ook vanuit maatschappelijk oogpunt. En die rituelen verschillen dan ook nog eens per cultuur om het geheel overzichtelijk te maken.

Rituelen passen vaak in hoe “men denkt dat het hoort”. Sommige zaken zijn zo ontstaan of gegroeid. En dat is helemaal niet erg. Rituelen bieden een vorm van troost bij afscheid. En troost is alleen maar goed.

Het meest bekende ritueel bij overlijden is de uitvaart. De uitvaart is eigenlijk het moment van afscheid nemen van degene die we verloren zijn. En zelfs binnen zoiets als een uitvaart zijn er ook weer grotere en kleinere rituelen terug te vinden. Muziek, soorten bloemen, sprekers. Allemaal rituelen die bijdragen aan een afscheid.


Na de uitvaart van Stefan, die al prachtig was (voor zover je dat van een uitvaart kunt vinden) zijn wij naar de kroeg gegaan met bijna alle aanwezigen. Vooral om zijn leven te vieren en samen herinneringen op te halen. Stefan was nou eenmaal meer een kroegtijger dan een bankhanger. Niet iedereen vond het een leuk idee dat wij dit wilden, en er zijn zelfs mensen geweest die het “maar raar” vonden. En dat is nou het mooie aan een ritueel: je bepaalt helemaal zelf wat je doet. Voor ons was deze vorm van een afscheid ritueel bijzonder en passend bij Stefan, dat we het zelfs nu nog wel eens herhalen.

Ook na het overlijden komen er rituelen naar boven waar je iets mee kunt, of niet. Wensballonnen, verjaardagen, de begraafplaats. En zo kan ik nog wel even doorgaan.

Belangrijk is bij een ritueel wat gekoppeld is aan rouw dat je het doet omdat het bij jou past. Niet omdat het van je verwacht wordt.

Het graf van Stefan bezoek ik zelden of nooit. Ik vind het niet fijn om er te komen, en heb er eigenlijk ook niks mee. De reden dat er überhaupt een graf is, ligt in het verlengde van de leeftijd van mijn zoon. Ik wilde hem een plek bieden waar hij heen kon gaan als die behoefte er was. De grafrechten heb ik afgekocht voor 20 jaar, dan is de keuze aan mijn zoon. Wat we wel ieder jaar doen op de verjaardag van Stefan is slingers ophangen bij het graf. Dit ritueel is door mijn zoon bedacht en we gaan trouw ieder jaar met slingers en M&M’s erheen. Een ritueel waar ik helemaal achtersta.

Hoe verder weg je komt van het verlies van iemand, hoe meer je ontdekt dat je, los van alle “normale” rituelen, ook steeds meer je eigen rituelen hebt ontwikkeld. Dit gaat overigens voornamelijk onbewust.

In ons huis hangt er een foto van Stefan op het toilet, dat was namelijk de plek waar Stefan graag kwam. Nog steeds als ik de toilet inloop geef ik deze foto, en dus eigenlijk Stefan, een knikje. En hoewel ik wel eens geprobeerd heb om mezelf dit af te leren, vond ik dat toch niet nodig. Het is namelijk mijn eigen kleine ritueel. Eentje waarvan ik denk dat hij hem kan waarderen.

Met andere woorden, rituelen en rouw zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Juist de kleine rituelen die jij zelf ontwikkeld gedurende de tijd, bieden vaak meer troost dan de grotere rituelen die wij allemaal kennen!

Happy Mourning!


Alle columns die ik schreef voor Flair over rouw & verlies vind je hier.

Add A Comment